Akdeniz Meyvesineği (Ceratitis capitata)

Akdeniz Meyvesineği (Ceratitis capitata), tarım ürünlerine verdiği zararlarla bilinen ve dünya genelinde üreticilerin karşılaştığı en önemli zararlılardan biridir. Özellikle narenciye, kayısı, şeftali, incir ve elma gibi değerli meyve türlerinde etkili olan bu zararlı, ürün kaybına yol açarak hem ekonomik kayıplara hem de ihracatta ciddi sorunlara neden olmaktadır.

Akdeniz Meyvesineği ile mücadele, hem ürünlerinizi korumanın hem de tarım sektöründe sürdürülebilirliği sağlamanın temel yollarından biridir. Eğer bu zararlı hakkında detaylı bilgilere ve ilaçlarına yazımızda yer verilmiştir.

Akdeniz Meyvesineği Tanımı ve Yaşayışı

Ergini, 4.5–6 mm boyundadır. Vücudunun genel rengi sarımsı kahverengidir. Başı sarı, gözleri büyük, yeşil madeni parıltılı, kenarları kırmızıdır. Toraks, abdomene oranla daha açık renkli olup üst tarafında ikinci segmentin alt yarısı ile dördüncü segmentin alt kısmının üçte ikisini kapsayan grimsi renkte iki şerit vardır. Kanatları geniş olup, üzerinde siyah ve soluk kahverengimsi şeritler bulunur. Ayrıca kanatların dip kısmına yakın yerlerde, küçük nokta ve lekeler mevcuttur. Bacakları kırmızımsı sarı olup, üzerinde sarı ve siyah kıllar bulunur. Dişilerde abdomenin sonunda, kılıç şeklinde sivri bir ovipozitörü vardır. Yumurtaları mekik şeklinde ve beyazdır. Larvası, beyaz renkli ve bacaksız, baş tarafı sivri, arkası (abdomenin sonu) küt bir yapıda olup, vücudu 11 segmentten oluşmaktadır. Pupa, koyu kahverenginde olup fıçı şeklindedir.

Akdeniz meyvesineği kışı, toprakta pupa veya ağaç üzerinde kalmış ya da yere dökülmüş meyvelerde, larva veya pupa olarak geçirir. Ancak, son yıllarda Akdeniz Bölgesi’nde erginlerine kış aylarında da rastlanmaktadır. İklim koşullarına bağlı olarak ilkbahar sonu, yaz başında çıkan erginler beslendikten sonra meyvelerin vurma olgunluğuna (renk dönüşümünün görüldüğü yani olgunlaşma başlangıcı) gelmesinden itibaren, yumurtalarını meyvelerin kabuğu altına ovipozitörleri ile açtıkları deliğe bırakırlar.

Açılan yumurtalardan çıkan larvalar meyvenin etli kısmı ile beslenerek üç dönem geçirir ve olgun larvalar kendilerini toprağa atarak, toprağın 2–3 cm derinliğinde pupa olurlar. Larvaların gelişme süresi, sıcaklığa bağlı olarak 9-18 gün arasında değişir. Pupa süresi, yazın 10–12 gündür.

Pupadan çıkan erginler 4-7 gün beslendikten sonra eşey olgunluğuna erişir. Dişilerin yumurta bırakmaları için, sıcaklığın 16ºC’nin üzerinde olması gerekir. Bir dişi ömrü boyunca yaklaşık 200-300 yumurta bırakabilir. Ergin ortalama ömrü doğal koşullarda 30-50 gündür. Bu zararlı, Ege Bölgesi’nde yılda 4–5, Akdeniz Bölgesi’nde 7-8 döl verebilir.

Ceratitis capitata Zarar Şekli, Ekonomik Önemi ve Yayılışı

Akdeniz meyvesineği erginleri; turunçgil ve nar meyvelerinin vurma olgunluğuna geldiği dönemde yumurta bıraktıkları noktalarda sarımsı lekelere, olgun meyvelere yumurta bıraktıkları noktalarda ise kahverengimsi lekelere neden olurlar.

Akdeniz meyvesineği’nin larvaları, meyveleri kurtlandırmak suretiyle zarar yapar. Meyvenin etli kısmında beslenen larvalar, meyvenin bu kısımlarında bir yumuşama ve çöküntü meydana getirir. Zarar görmüş meyveler, vaktinden önce olgunlaşır ve yere dökülür. Akdeniz meyvesineği, diğer konukçularına göre ayvada daha geç dönemde zarar yapmaktadır.

Özellikle ihraç edilen turunçgil, nar, şeftali, nektarin ve diğer ürünlerdeki zarar ülkemiz ekonomisi açısında çok önemlidir. Bu tür meyvelerin vuruklu veya bulaşık olması, ihracatımızı olumsuz yönde etkilemekte ve ürünlerin yurt dışına çıkarılmasına izin verilmemektedir. Zarar oranı bölgelere göre %5-80 arasında değişmektedir.

Dünyadaki subtropik ve tropik iklime sahip hemen hemen tüm ülkelerde yayılmış durumda bulunan bu zararlı ülkemizde de Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sahil şeridinde yıl boyunca görülmektedir.

Akdeniz Meyvesineği (Ceratitis capitata) Konukçuları

Polifag bir zararlıdır. Limon çeşitleri hariç turunçgil, kayısı, ayva, şeftali, nektarin, incir, trabzon hurması, nar, elma, armut, yenidünya, avokado, hintinciri, hünnap ve bunların yabani türleri ülkemizde tespit edilen en önemli konukçularıdır.

Akdeniz Meyvesineği Doğal Düşmanları ve Etkinlikleri

Dünyada Hymenoptera takımına bağlı Chalcididae ve özellikle Braconidae familyasına ait birçok parazitoti vardır. Ancak ülkemizde herhangi bir türün bulunduğuna dair bir kayıt yoktur.

Akdeniz Meyvesineği Mücadelesi

Kültürel önlemler

• Zararlının ana konukçusu olduğu bilinen, bir ürün ile yeni tesis edilecek meyve
  bahçesine ara konukçuluk eden şeftali, nektarin, incir, trabzon hurması, nar ve ayva
  gibi meyveler dikilmemeli ve bunlarla karışık bahçe kurulmamalıdır.
• Dökülen bulaşık meyveler toplanıp derin çukurlara gömülmelidir.
• Hasattan sonra ağaç üzerinde kalmış meyve bırakılmamalıdır.

Biyolojik ve Biyoteknik Mücadele

• Ülkemizde biyolojik mücadelesi yapılmamaktadır. Bazı ülkelerde laboratuvar koşullarında üretilen bireylerin, iyonize radyasyon ile kısırlaştırılıp doğal popülasyonları içine salınması şeklinde ve ayrıca parazitoit salımı ile birlikte kombineli olarak uygulamalar yapılmaktadır.

Kimyasal Mücadele

İlaçlama zamanı
Akdeniz meyvesineği turunçgil ve nar çeşitlerinin olgunluk öncesi dönemlerinde, turunçgilde eylül-ekim ve narda ise ağustos-eylül aylarında, özellikle en erkenci çeşit olan Satsuma mandarinleri ile nar çeşitlerinin olgunlaşmasından önce meyvelerde vuruk kontrolü yapılır. Ayrıca yukarıda belirtilen aylarda, içerisinde cezbedici olarak Trimedlure bulunan tuzaklar asılarak ergin çıkışları takip edilir.

Meyvelerin ben düşme döneminde yapılan kontrollerde ilk vuruk görüldüğünde veya tuzaklarda ilk ergin yakalandığında hemen ilaçlamaya başlanır. İlaçlamadan sonra tuzaklarda sinek yakalanması devam ediyorsa ilacın etki süresine göre hasat ile son ilaçlama arasındaki süreye dikkat edilerek ilaçlamaya devam edilir. Günlük sıcaklık 16ºC’nin altına düştüğünde ilaçlamaya gerek duyulmaz.

Kullanılacak bitki koruma ürünleri ve dozları
Bakanlık tarafından yayınlanan “Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı”nda tavsiye edilen bitki koruma ürünleri ve dozları kullanılır.

Kullanılacak alet ve makineler
Mümkün olduğu kadar iri zerrecikler atan, meme çapı 2-3 mm olan sırt pülverizatörü (mekanik, otomatik, motorlu) kullanılır.

İlaçlama yöntemi
Akdeniz meyvesineği kimyasal mücadelesinde “Zehirli Yem Kısmi Dal” yöntemi kullanılır. Bunun için hazırlanan cezbedici+insektisit karışımı ruhsatlı dozunda ağaçların güneydoğu yönündeki bir dalında 1m2
’lik alan ıslanacak şekilde (100-150 ml ilaçlı su olacak şekilde) uygulanır. İlaçlamada bir sıra ilaçlanır, bir sıra atlanır. İkinci aşamada ise, ilaçlanmayan sıralar ilaçlanarak daha önce ilaçlanan sıralar boş geçilir. Ağaçlar içten dışa doğru kuru yer kalmayacak şekilde ilaçlanır.

Fümigasyon
Polifag bir zararlı olması, uygun koşullarda birden fazla sayıda döl vermesi, yumurtalarını doku içerisine bırakması gibi özellikleri nedeniyle bu zararlıya karşı, her ne kadar açık alan meyve yetiştiriciliğinde kimyasal mücadele uygulaması yapılsa da zararlının bulaşma riski devam etmektedir. Ayrıca C. capitata’nın dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi özellikle tropik ve subtropik ülkelerde karantina zararlısı olması nedeniyle, gerektiği durumlarda karantina önlemleri amacıyla zararlı ile mücadelede ruhsatlı bir fümigant ile uygun koşullarda fümigasyon yapılır.

Kaynak: Bitki Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları

Diğer Bitki Zararlılarını İncelemek İçin Tıklayabilirsiniz.